Recensie | Piet Paaltjens, alias François HaverSchmidt in stripvorm

SNEEK

Op 14 februari 1835 wordt er in het gezin van apotheker-wijnhandelaar Nicolaas Theodorus Haverschmidt en domineesdochter Geeske Bekius in Leeuwarden een jongetje geboren, dat François zal heten.

Gedurende zijn studentenjaren in Leiden, faculteit theologie, in de jaren 1852-1858 ontmoet hij daar Piet Paaltjens, die hem zijn gedichten overhandigt als deze sociëteit Minerva gaat verlaten. Haverschmidt wordt gevraagd de gedichten te publiceren. Deze gebeurtenis staat beschreven in het voorwoord van ’Snikken en grimlachjes’, de bundel die hiervan in 1867 verschijnt. Later zou blijken dat Paaltjens en HaverSchmidt (hij schreef zijn naam steevast met een kapitale S in het midden) een en dezelfde persoon waren… Een aantal gedichten uit de bundel ‘Snikken en grimlachjes’ is onlangs door grafisch ontwerper-illustrator Marc Weikamp te boek gesteld in ‘Piet Paaltjens in beeld’. Marc Weikamp: ‘Piet Paaltjens in beeld’. Uitgeverij Syndikaat/Strip 2000. ISBN 978 94 62802 506. Als kind is de opa van zijn moeders kant, de ouderwetse plattelandspredikant in Dantumawoude, zijn ideaal. Torent dominee hoog op de kansel, zijn kleinzoon imiteert hem door op de stoof te gaan staan. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Francois na het Leeuwarder gymnasium in Leiden belandt om theologie te gaan studeren. Deze jaren zou hij later bestempelen met “Tóen was ik waarlijk gelukkig!” In Leiden koos hij voor de moderne leer, waarin het eigen geweten richtlijn zou worden. Het verlaten van de studentenstad Leiden maakte hem diep ongelukkig: “Ik had mij zo gansch en al met ziel en lichaam verpand en overgegeven aan het studentenleven…” Na een predikantenperiode in Foudgum en Raard waar hij zijn toekomstige vrouw Jacoba Osti leert kennen, belandt hij als predikant in Den Helder, waar hij diep ongelukkig wordt. De werkdruk is daar voor hem zowel geestelijk als lichamelijk te zwaar ondanks de grote steun, die hij van zijn vrouw ondervindt. Via een vriend belandt HaverSchmidt uiteindelijk in Schiedam, waar hij tot zijn dood predikant blijft. Gebruikte hij zijn alter ego ‘Paaltjens’ in zijn werk om de speelse kant te tonen in gedichten vol overdrijving en spot, gedurende zijn leven zou hij achtervolgd worden door neerslachtigheid en doodsverlangens, gevoelens die hij ook verwerkte in zijn poëzie. Persoonlijke gebeurtenissen, het overlijden van zoontje Nico op nog geen twee jarige leeftijd, en het overlijden van zijn vrouw in juni 1891 zijn er mede de oorzaak van dat de kwetsbare, gevoelige man, die in zijn preken al vaak repte over zelfmoord, een einde aan zijn leven maakt op 19 januari 1894… The graphic novel ‘Piet Paaltjens’ Marc Weikamp moet het best lastig gehad hebben een keuze te maken uit het werk van Haverschmidt. De negen door hem gekozen gedichten kennen allemaal melancholie, zwaarmoedigheid; ingrediënten waarvan de poëet zichzelf maar al te bewust was, getuige de naam ‘Snikken en grimlachjes’. Door het A5 formaat oogt het boek ook op een dichtbundel, waarbij opgemerkt moet worden dat het boek zowel bij stripliefhebbers als níet stripliefhebbers een snaar zal weten te raken! Voor de gedichten heeft Heikamp de negentiende-eeuwse spelling aangehouden, om het tekenwerk, gebruikmakend van een kroontjespen, te laten afspelen in het heden. Zo zien we een zanger met microfoon, mensen in een hedendaagse trein, een moderne rondvaartboot in Schiedam, enz. Wat dat betreft aardig om te zien dat de teksten ook nu nog steeds eigentijds zijn, hoewel ik er geen problemen mee zou hebben gehad als de peronages “echte” negentiende-eeuwers geweest zouden zijn… Wie weet voor een komend album? Zowel in kleurgebruik, overwegend in pasteltinten, als qua lay out is het boekje zeer divers vormgegeven: kadering en bladspiegel zijn steeds verschillend. Dat er hier en daar (over)schrijf- of leestekenfouten in de tekst voorkomen is jammer. Auteur Weikamp verdient het dat er in de toekomst meer werk van zijn hand verschijnt; laat een corrector dan toch nog even de teksten nagaan… Conclusie: een fraai, liefdevol uitgegeven boek dat de lezer-kijker vele plezierige momenten zal bezorgen! Koos Schulte

Auteur

Brenda van Olphen