Recensie | Lustrumboek Fiep Westendorp: Blikvangers & nieuwe jeugduitgaven

SNEEK

Op 17 december is het honderd jaar geleden dat Sophia Maria Westendorp in Zaltbommel werd geboren. Onder haar roepnaam ‘Fiep’ Westendorp zou zij als illustratrice van het werk van Annie M.G.Schmid, waaronder ‘Jip en Janneke’ en ‘Otje’, en Mies Bouhuys, ‘Pim en Pom’, veel succes oogsten.

Nu, ruim twaalf jaar na haar overlijden, is er door uitgeverij Querido in samenwerking met de ‘Fiep Westendorp Foundation’ een overzichtsboek verschenen van haar nog steeds sprankelende werk: ‘Blikvangers’. Drs. Gioia Smid, pleitbezorgster van de Fiep Westendorp Foundation, heeft met diverse auteurs een keuze gemaakt uit de meer dan achtduizend illustraties welke de organisatie in haar bezit heeft. Als geen ander strijdt Smid ervoor het werk van Westendorp onder de aandacht te blijven brengen van jong en oud. Geen gemakkelijke opgave! Wie van de huidige generatie kent nog Rien Poortvliet, Anton Pieck, of Cornelis Jetses, ooit boegbeelden van de Nederlandse illustratietechnieken? Om nog maar te zwijgen van de ver vooroorlogse coryfeeën Jan Rinke of Johan Braakensiek… We hebben echter niets aan doemdenken. Nog steeds vergapen jong en oud zich aan Otje, Floddertje of de onafscheidelijke Jip en Janneke. Wanneer puristen om welke reden dan ook deze boeken qua teksten niet meer “bij deze tijd vinden passen” dan pas ziet de toekomst van Fiep haar werk er zorgelijk uit… Naast ‘Blikvangers’ zijn er onlangs ook weer een aantal door Fiep Westendorp geïllustreerde boeken bij uitgeverij Rubinstein uitgegeven. Voor alsnog mag zij zich dus nog steeds verheugen op veel belangstelling voor haar werk! Gioia Smid: ‘Blikvangers. Omslagen, affiches, reclame’. Fiep Westendorp Foundation, uitgeverij Querido. ISBN 978 90 451 1970 0. In 2003 verscheen er voor het eerst een overzichtsboek van de illustratrice: ‘Getekend’, een boek waaraan zij nog zou meewerken middels talloze gesprekken met de huidige conservatrice van de Foundation Gioia Smid. Een verkapte biografie was het resultaat. Nu er na dertien jaar een “opvolger” is verschenen, komen we uiteraard meer aan de weet over haar wijze van illustreren, haar samenwerking met auteurs, uitgevers enz. In dit boek wordt er ruime aandacht besteed aan de omslagen, affiches, en de vele reclame-uitgaven, die er met name ten tijde van de wederopbouw van haar hand verschenen. Eén reclame-illustratie voor regenkleding siert zelfs het prachtige omslag! We leren Fiep kennen als een gedreven vakvrouw, die gaandeweg de tijd haar ontwerpen moest aanpassen aan het voortschrijden van de boekdruktechniek. Grafisch ontwerper Piet Schreuders heeft hieraan enige hoofdstukken gewijd, zodat kleurscheidingen, hoe er omgegaan werd met het originele werk, en de opkomst van de boekdruk naar offsetdruk verhelderd konden worden. Ook spreekt hij over “het omslag als blikvanger”, daar waar ook reclamewerk als “blikvanger” moest fungeren. Eveneens memoreert hij de vele veranderingen, die in de loop der tijd in ‘Jip en Janneke’ hebben plaatsgevonden: de vele verschillende omslagen, die zij voor de serie maakte, de telkens vernieuwde lay out en de verandering van beide silhouetfiguurtjes. Oudere lezers weten misschien nog dat Jip en Janneke ooit een langer lijfje kenden om later plaats te maken voor meer bollere, kleuterachtige proporties, zoals we de twee nu kennen. En in de laatste fase zou Fiep Westendorp voor kleuterblad ‘Bobo’ ook nog kleuren gaan toevoegen aan de nieuwe Jip en Janneke-illustraties. Omdat Fieps carrière precies zestig jaar heeft geduurd, is het boek in zes decennia ingedeeld, zodat op chronologische wijze haar stijlontwikkeling door de jaren heen is te volgen. Dr.Saskia de Bodt beschrijft op boeiende wijze de plaats te midden van collega-tijdgenoten, hoofdzakelijk mannen. Hedy d’Ancona daarentegen portretteert Fiep tegen de achtergrond van de Vrouwenpagina in ‘Het Parool’ waarvoor zij vele prachtige illustraties maakte. Zo is ‘Blikvangers’ een erg afwisselend boek geworden vol veel onbekend, dan wel vergeten werk. Geen wonder: de Fiep Westendorp Foundation heeft ruim achtduizend illustraties van haar in het archief! Zo de samensteller van het boek nóg meer aan klantenbinding had willen doen, ware het aardig geweest als er bijvoorbeeld enige (onschuldige!) reclameboekjes integraal zouden zijn weergegeven. Wie van de ouderen herinnert zich niet de boekjes die Annie M.G.Schmidt schreef voor Persil: ‘Drie stouterdjes in de storm’, ‘Drie stouterdjes en een pop,’ enz., boekjes die zeer geliefd waren bij de kinderen van de jaren vijftig! Wanneer het boek dan op schoot bij opa of oma, pake of beppe zou liggen en het kleinkind tussen het bekijken door een verhaaltje zou horen en… zien. Juist de verbeelding van Fiep in haar illustratiewerk geeft haar zo’n unieke plaats in het land der illustratoren en illustratrices! Een pracht boek! Joyce Roodnat: ‘Volgens Fiep. Levenslessen van Fiep Westendorp.’ Rubinstein. ISBN 97890 476 21911. Als kind liet de meester uit de vierde klas van de lagere school ons ansichtkaarten meenemen. We mochten ze inplakken en bij de afbeeldingen een verhaal schrijven, een opstel! Joyce Roodnat, journaliste bij de NRC, bewandelde voor ‘Volgens Fiep’ dezelfde weg. Uit het gigantische oeuvre van Fiep Westendorp koos ze een stapel illustraties om daar verhaaltjes, frivoliteiten, of serieuze gedachten bij te plaatsen. Aldus ontstond een aardig boek voor volwassenen, maar ook niet meer dan dat. De bron van de gebruikte illustraties is bovendien onvermeld. Han G.Hoekstra: ‘De ijsmuts van Prins Karel’. Rubinstein. ISBN 97890 476 20976. Han G.Hoekstra (1906-1988), één van de vertalers en bewerkers van de beroemde Gouden Boekjes-serie in de jaren vijftig-zestig, schreef voor diverse jeugdbladen, schoolboekjes, etc. een groot aantal gedichten. Deze kunnen qua stijl en humor wedijveren met die van Mies Bouhuys en Annie M.G.Schmidt. Voor deze uitgave werden diverse uitgeverijen gecontacteerd, zodat deze bundel tot stand kon komen. Leuk om te lezen, leuk om voor te lezen en leuk om de prachtige illustraties van Fiep te bekijken! Fiep Westendorp: ‘Het Gouden Fiep Boek’. Rubinstein. ISBN 97890 476 21485. Een dikke bundel in de vorm van een groot uitgevallen Gouden Boekje met daarin : ‘Van lente tot winter’ van Hans van der Voort. Allerlei kleine zaken, die groot zijn voor de kleuter komen aan bod in de vorm van gedichten: griep, poppenkast, vallende bladeren, etc. Van Mies Bouhuys lezen we ‘Poezenmanieren’, de belevenissen van Pim en Pom. Eveneens van Mies Bouhuys is het lange verhaal: ‘Het geheim van Toermalijn’ over een zeer apart uitgevallen knuffeldier. ‘De rijmpjes en versjes uit de nieuwe doos’ van Han G.Hoekstra kent oude bekenden zoals ‘De kippen’: Bim Bam Beieren…, maar ook veel minder bekende zoals ‘Het wandelstokje dat alleen liep’. De bundel wordt afgesloten met ‘Kinderfeestjes’ van Hans van der Voort over een knutselfeest, een ijsfeest, het Kerstfeest en uiteraard het Sinterklaasfeest. Een alleraardigste, mooi uitgevoerde bundel die kinderen tot en met een jaar of acht zeker zal aanspreken! Voor elke Fiep-liefhebber, jong of oud dus keus genoeg! Koos Schulte

Auteur

Brenda van Olphen