Recensie | Nieuw uit de schatkamer van Marten Toonder

SNEEK

Vanaf 20 november 1941 konden de lezers van ‘De Telegraaf’ dagelijks de avonturen volgen van het eerste Tom Poes-verhaal, simpelweg ‘Avonturen van Tom Poes’ geheten.

Nu, 75 jaar na dato, wordt deze gebeurtenis heuglijk gevierd op allerlei manieren: tentoonstellingen, theatervoorstellingen en boekuitgaven. Uitgevers lijken zich te verdringen bij de belangenbehartiger van Marten Toonders werk, de Toonder Compagnie, om het werk uit de afgelopen acht decennia weer onder ieders aandacht te brengen. Zo is er uitgeverij Cliché, die begonnen is aan een integrale uitgave van de Tom Poes-weekstrips uit de ‘Donald Duck’, welke in de jaren 1955-1969 in het Vrolijke Weekblad te lezen waren en let wel: op schitterende wijze opnieuw ingekleurd en van prachtige nieuwe omslagen voorzien! Uitgeverij De Bezige Bij gaat gestaag door met het uitbrengen van nieuwe titels in de serie ‘Alle verhalen van Olivier B.Bommel en Tom Poes’ (60 banden) waarvan de finish in 2018 nu langzaamaan in zicht komt. Als kers op de taart is er zelfs een nieuw verhaal van Heer Bommel en Tom Poes uitgebracht: ‘Het lastpak’, een tekstverhaal waarvan slechts weinigen zouden vermoeden dat het ooit zou gaan verschijnen. Immers op maandag 20 januari 1986 verscheen de laatste strook van verhaal ‘Heer Bommel en het einde van eindeloos’ en legde Marten Toonder tekenpen en penseel terzijde… Op een scenario van Henk Hardeman en met tekenwerk van Henrieke Goorhuis lijkt de serie nu aan een tweede leven te zijn begonnen, zij het dat de uitvoering die is van tekst met plaatwerk tussendoor. En ook het boek van “de vader van”, ‘Marten Toonder senior: ‘Van eierzoeker tot zeekapitein’ is aan een tweede druk begonnen, herzien door auteur Erik de Graaf en nu verkrijgbaar als voordelige soft cover… Erik de Graaf: ‘Marten Toonder senior, van eierzoeker tot zeekapitein’. Uitgeverij Passage. ISBN 97890 5452 324 6. Voor diegenen, die het intrigerende boek van Marten Toonder senior nog niet kennen: Marten werd in 1879 in Warffum geboren waar hij opgroeide bij zijn grootouders. Nadat zijn opa verdronk werd hij alleen door zijn oma, die landarbeidster was, opgevoed. Dankzij zijn wilskracht en steun van de juiste mensen zou hij het uiteindelijk tot kapitein op de wilde vaart brengen op stoomschip Alcor. Op zijn verre reizen kocht hij comics waarmee hij zijn beide kinderen Marten en Jan Gerhard keer op keer wist te verblijden. Na de sombere oorlogsjaren zou hij commissaris en firmant bij de Toonder Studio’s worden. Hij overleed aan de gevolgen van een beroerte in 1965 in een ziekenhuis te Leiden. Liefhebbers van het werk van Marten Toonder junior moeten dit indringende boek eigenlijk in hun kast hebben staan. Zonder hem was het Tom Poes- en Bommel-imperium er immers nooit geweest… Henk Hardeman & Henrieke Goorhuis (naar Marten Toonder): ‘Het lastpak’. De Bezige Bij. ISBN 978 90 234 9981 7. Net wanneer Tom Poes zijn oude vriend in ruste, Heer Bommel, opzoekt, die druk aan het tuinieren is, meldt zich Obbe Zwavel. Deze torst een zwaar pak dat ieders zorgen kan wegnemen. Heer Bommel laat zich behandelen, waarna een golf van gebeurtenissen Rommeldam en haar inwoners teistert. Bommels lustslot Bommelstein raakt door een malafide aannemer in verval, bediende Joost neemt ontslag, winkels delen gratis hun voorraad uit, echtgenote Doddeltje pakt haar biezen, en Heer Bommel trapt in de val van Obbe. Zodoende wordt hij zelfs voor “terrorist” versleten. Evenals in de verhalen van Toonder zelf is het ook nu weer Tom Poes, die uiteindelijk een oplossing weet te forceren. De traditionele maaltijd beëindigt ook dit keer het verhaal, zij het dat de dis koud is: het gas is nog niet aangesloten! ‘Het lastpak’ is een dermate grappig en indringend verhaal dat het meermalen op de lachspieren werkt. De ambtenarij, de markies, de middenstand, allemaal zijn ze weergegeven naar het leven in de frisse schrijfstijl van Henk Hardeman (1961), ondersteund door het jeugdige tekentalent Henrieke Goorhuis (1990). Dat zij werkt naast Wil Raymakers is van het illustratiewerk af te lezen, waarbij zij vaak originele invalshoeken gebruikt en over een fabelachtige tekenlijn beschikt. Hopelijk kunnen de lezers in de toekomst meer verhalen nieuwe stijl van dit geweldige tweetal tegemoet zien! Marten Toonder zou trots op hen zijn! Marten Toonder: ‘Tom Poes en de woelwater’. uitgeverij Cliché. ISBN 978 90 824268 4 7 (soft cover) en ISBN 978 90 824268 5 4 (hard cover). ‘Tom Poes en de woelwater’ verscheen oorspronkelijk eind 1967, begin 1968 in ‘Donald Duck’. Het waren de studiomedewerkers van Marten Toonder waaronder de befaamde scenarist Lo Hartog van Banda aan wie hij de klus overliet. Nadat een verhaal af was moest het nog wel langs het alziend oog van Toonder om vervolgens drukklaar gemaakt te worden. De kleuren waren destijds niet overlopend, maar van gelijke kleur. Wie de Donald Duck-versie nu onder ogen krijgt, ziet dan veelal grote saaie kleurvlakken, zoals afgedrukt in de integraalserie van uitgeverij Panda of die van de eerste boekuitgave uit 1977 van Oberon. Ton Mackaaij van uitgeverij Cliché laat de strips opnieuw inkleuren door Petra Jongeneel, een dame die haar vak verstaat en de platen de typische Toonder-allure weet te geven welke de liefhebber zo aanstaat. Daarbij sluiten de prachtige omslagen van Tim Artz perfect aan. Leuk is dat de uitgever het ruwe eerste schetsontwerp mee afdrukt, waarbij het opvalt dat de schrijfletters van Tim fraaier zijn dan de machineletters voorop: “en de woelwater”. Was het ontstaansjaar van dit verhaal 1967 het jaar van de summer of love, het jaar van The Beatles’ ‘Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band’ waarop George Harrison de sitar wist te bespelen in ‘Within you without you’, iets daarvan lijkt in dit verhaal door te schemeren: Heer Bommel, die maar al te lief (!) is voor de kleine woelwater, die alle water verslindt dat hij tegenkomt. Heer Bommel, die naakt (!) in de natuur bijkomt van een heerlijke slaap. Heer Bommel, die in het Oosterse land als een ware maharishi (!) geëerd wordt als hij daar de sultan ter wille kan zijn… Aardig dat zelfs in de Bommel-verhalen voor de jeugd de actualiteit van dat moment verweven is! Nu al kijk ik uit naar de volgende band van Cliché! Wanneer zal er een begin gemaakt worden met de meest tot de verbeelding sprekende verhalen uit het midden van de jaren vijftig? Qua uitvoering van deze “kinder-Tom Poezen” is de uitgever een weg ingeslagen, die velen zal aanspreken, proficiat! Marten Toonder: ’Het avontuur roept’. ISBN 978 90 234 9883 4. ‘Heer Bommel laat zich gelden’. ISBN 978 90 234 9873 5. ‘Allemaal holklap’. ISBN 978 90 234 9863 6. De Bezige Bij. In ‘Heer Bommel laat zich gelden’ is het eerste verhaal dat van de Chinese waaier uit 1944. Toen de SS ‘De Telegraaf’ overnam, besloot Toonder dit verhaal min of meer abrupt af te breken. Strook 1077 was dan ook de laatste in oorlogstijd: de beide hoofdpersonages gaan onderduiken. In 1948 verscheen het verhaal compleet in boekvorm. Dezelfde bundel bevat het verhaal ‘Tom Poes en de talisman’. In dit verhaal laat Toonder een personage uit een andere strip van hem optreden: Joris Goedbloed, de sluwe vos uit de serie ‘Panda’. In ‘Allemaal holklap’ staat o.a. het verhaal ‘Tom Poes en de doffe Doffer’ uit 1954 waarin Heer Bommel het zwaar te verduren krijgt als hij verliefd wordt op de jonge freule Héloise van Barneveldt, een nichtje van de markies. Dat Bommel uiteindelijk zal vallen voor Doddeltje weten we met de kennis van nu maar al te goed! In ‘Het avontuur roept’ maken we in het eerste verhaal uit 1962, ‘Tom Poes en de Pikkinring’, kennis met de dwerg Pikkin, die een ring gaat smeden, die bij de drager het slechtste naar boven brengt. Natuurlijk is het Heer Bommel die de ring gaat dragen met alle gevolgen van dien. Niet voor niets was Tolkien, schrijver van ‘In de ban van de ring’ de lievelingsschrijver van Marten Toonder! Overigens vertoont Pikkin qua uiterlijk veel overeenkomsten met Obbe Zwavel uit ‘Het lastpak’. Zoals we gewend zijn van deze serie is elk deel voorzien van een fraaie blauwe linnen rug met gouden opdruk. Zoals een Bommel dat betaamt! Koos Schulte

Auteur

Brenda van Olphen