Recensie | Nieuwe Graphic Novel van Dick Matena

SNEEK

Sedert 2003 heeft de Nederlandse tekenaar-scenarist Dick Matena (1943) veel hoogtepunten uit de Nederlandstalige literatuur verbeeld in fraaie strips, ‘graphic novels’ genaamd,’beeldromans’.

Naast al hetgeen hij hiernaast heeft gemaakt voor onder andere de Marten Toonder Studio’s, Disney, etcetera neemt dit werk momenteel een centrale plaats in binnen zijn oeuvre. Werd het idee om een boek geheel en al om te zetten in stripvorm ooit als vrijwel onuitvoerbaar gedacht, Dick Matena bewees meermalen dat het kon! Sceptici, die in 2003 zijn literaire eersteling opensloegen, ‘De avonden’ van Gerard Reve, geloofden hun ogen niet toen ze Matena’s uitwerking hiervan onder ogen kregen. De integrale tekst tot in de finesses geïllustreerd, met de personages en de decors, die het boek zo onweerstaanbaar maken! Na o.a. ‘Kaas’ van Willem Elsschot, ‘Kees de jongen’ van Theo Thijssen, en ‘Kort Amerikaans’ van Jan Wolkers ligt nu andermaal een Wolkers’ klassieker in de schappen: ‘Turks fruit’. Ditmaal in het liggende formaat vormgegeven, oblong zoals stripliefhebbers het vaak liefkozend benoemen. Bovenaan de platen met daaronder de teksten. De “Hollandse” wijze van (kranten)strips maken, zoals ooit ‘Tom Poes’, ‘Kapitein Rob’ en ‘Eric de Noorman’ de lezersharten sneller deden slaan! Jan Wolkers & Dick Matena: ‘Turks fruit – een beeldroman’. Meulenhoff ISBN 978-90-290-9147-3. In de inleiding welke Wolkers’ vrouw Karina schreef, roemt zij Dick Matena’s vermogen om feilloos woord in beeld om te zetten. Eveneens vraagt zij zich af wat Jan (1925-2007) ervan gevonden zou hebben: “Jan was geen striplezer. Voor hem was er maar één graphic novel en dat was de Bijbel, de illustraties had hij er zelf al bij verzonnen.” Ze stelt dat haar echtgenoot er waarschijnlijk enthousiast over zou zijn geweest: tekst en beeld zijn in evenwicht! Dick Matena stelt in zijn inleiding dat op voorhand de sexscènes uit het baanbrekende boek hem waren bijgebleven, maar dat hij het niet meer zo schokkend ervoer als eertijds: “Qua taalgebruik, ook nu nog plat, brutaal, hard en recht op de man, en vrouw af”. ‘Turks fruit’ was het achtste boek dat in 1969, twee jaar na de summer of love (vrijheid, blijheid!) het licht zag. Het zou zijn meest gelezen en vertaalde boek ooit worden. In 1973 werd het door Paul Verhoeven verfilmd met Monique van der Ven en Rutger Hauer in de hoofdrollen, ondersteund door de indringende muziek van Rogier van Otterloo en Jean Toots Thielemans. In ‘Turks fruit’ is het de jonge beeldhouwer Erik, die de vele hoogtepunten met Olga beschrijft. Zijn muze en minnares is ze met wie hij zich uiteindelijk op de fiets naar het stadhuis begeeft om te trouwen, een low budget trouwerij die tegen de zin is van Olga’s rijke ouders: “alleen het trouwboekje was vijftig cent”. Naast een beschrijving van het dagelijkse leven waarin erotiek een prominente plaats inneemt, zijn het de zijdelingse passages, die de roman tot een echte “Wolkers” maken: dieren, de vader van Olga met zijn onhebbelijkheden, frustraties uit met name de jeugd van Olga, en het expliciet weergeven van hachelijke situaties zoals het moment waarop Erik overgeeft aan tafel. Nadat Olga schaamteloos zit te flirten aan tafel en haar bazige moeder partij trekt voor haar, loopt de relatie snel ten einde. Olga zal later nog tweemaal trouwen, maar beide huwelijken stranden. Wanneer zij uiteindelijk aan de gevolgen van een hersentumor overlijdt, is het Erik geweest die haar tot het laatst toe heeft bijgestaan, trouw tot in de dood… Dat wat ze met graagte at ten tijde van haar operaties en het onafwendbare noodlot was Turks fruit. Waren eerdere literaire beeldromans van Dick Matena in zwart-wit, sepiabruin of in kleur uitgegeven, voor ‘Turks fruit’ verkoos Matena zacht bruin en rose, kleuren die de oudere striplezers aan de inkleuring van de ‘Suske en Wiske-delen’ uit de jaren vijftig zullen doen denken. Het tekenwerk is krachtig, resoluut, en schetsmatig vergeleken met dat van voorheen. Het komt de vele flitsende gebeurtenissen in deze Jan Wolkers-klassieker ten goede! Een boek waarin de gebeurtenissen op uiterst integere wijze zijn verbeeld! Koos Schulte

Auteur

Brenda van Olphen