Recensie | 1001 Vrouwen uit Nederlandse geschiedenis: Beste geschiedenisboek aller tijden

Sneek

Ter gelegenheid van het 25-jarige bestaan van het Historisch Nieuwsblad werd een verkiezing gehouden welk boek uitverkoren zou worden tot “het Beste Geschiedenisboek Aller Tijden”.

Duizenden geschiedenisliefhebbers noemden hun favoriete boek, hetgeen resulteerde in een longlist waarop 250 geschiedenistitels een plaats kregen. De top 10 toont duidelijk een voorliefde aan voor Nederlandse geschiedenis. Ook bestaat er een duidelijke voorkeur voor boeken, die een groot thema uitlichten aan de hand van kleine, persoonlijke verhalen. De nummer één is daar hét ultieme voorbeeld van! Zeer verrassend werd ‘1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis’ van historica Els Kloek eerste, een verzameling van biografieën van historische vrouwen die ten dele in de vergetelheid zijn geraakt. Tweede werd ‘Het pauperparadijs’ van Suzanna Jansen, derde ‘De eeuw van mijn vader’ van Geert Mak, vierde ‘Congo’ van David van Reybrouck, vijfde ‘Herfsttij der Middeleeuwen’ van Johan Huizinga, zesde ‘Sonny Boy’ van Annette van der Zijl, zevende ‘De stamhouder’ van Alexander Münninghof, achtste ‘De waanzinnige veertiende eeuw’ van Barbara Tuchman, negende ‘De Boerenoorlog’ van Martin Bossenbroek, en tiende ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ het tweede boek uit deze top 10 van Geert Mak. De verrassende uitverkiezing van ‘1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis’ op de eerste plaats is de reden alsnog enige aandacht te schenken aan dit maar liefst 1556 pagina’s tellende boek. Zij, die de totale lijst van 250 geschiedenistitels, die is samengesteld door historici als Hans Blom, Herman Pleij, Maritha Mathijsen en Fik Meijer onder ogen willen krijgen, verwijs ik naar de lijst, die als canon permanent raadpleegbaar is via www.bestegeschiedenisboeken.nl. Els Kloek (red.): ‘1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis’. Uitgeverij Vantilt. ISBN 978 94 6004 141 9. In haar inleiding stelt Els Kloek dat in de jaren zeventig van de vorige eeuw het besef kwam ook de ‘history from below’ een plaats te gunnen in de geschiedenis, zodat bijvoorbeeld arbeiders, kinderen, het gezin, homoseksuelen en natuurlijk ook vrouwen een plaats zouden krijgen in de geschiedenis. Nog uit de tijd van vóór het feminisme begon zij vrouwen te traceren, hetgeen uiteindelijk resulteerde in een biografisch woordenboek van vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Gelijkheid in de geschiedschrijving was haar credo. Ze begon te werken aan het ‘Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland’, een website met een groot aantal korte biografieën, waaraan vele deskundigen zouden meewerken. Uiteindelijk werd hieruit een keuze gemaakt, van wie de neerslag in dit boek na te gaan is. Noem het een biografisch woordenboek, voor hetzelfde geld mag het een ‘Encyclopedie van en over vrouwen’ heten. Meer dan 300 auteurs(!) leverden een bijdrage aan dit vuistdikke boek! Friezinnen in ‘1001 vrouwen’… Een recensie hoeft deze uiteenzetting niet te worden. Daarvoor is er al te veel geschreven over dit boek dat al in 2013 uitkwam. Misschien is het aardig een aantal Friese vrouwen naar voren te halen, bekende en onbekende uit de diverse tijdperken: Middeleeuwen, 17 e eeuw, 18 e eeuw, 19 e eeuw en de 20 e eeuw. De vele vrouwen “van buiten” waaronder bijvoorbeeld Jacoba van Beieren, Kenau, Mariken van Nimwegen, en uit later tijd Bibeb, Vasalis en Marga Klompé, om er slechts enige aan te halen, laten we dus terzijde. De Middeleeuwen Ats Bonninga, overleden na 1494 behoorde tot de Schieringers, een heldhaftige Friede edelvrouw, standvastig en moedig waar nodig. Hille Feicken, overleden in 1534 was een vurig aanhangster van de wederdopers, die een snood plan uiteindelijk met de dood moest bekopen. De 17 e eeuw Saskia van Uylenburgh (1612-1642) kwam uit Leeuwarden en zou bekend worden door haar huwelijk met Rembrandt en zoon Titus, het enige kind dat in leven zou blijven! Maria van Aerssen van Sommelsdijk (1645-1703) was één van zestien kinderen, die in Den Haag geboren werden. Deze adellijke dame zou in de labadistengemeenschap in Wieuwerd een bevoorrechte positie gaan innemen. De 18 e eeuw Baudina Stinstra (1739-1821)was een Harlings dokterskind dat middels een petitie aan de Nationale Vergadering aandacht vroeg voor onder meer het recht van vrouwen om ongestoord over straat te kunnen gaan en voor het recht op briefgeheim. Bovendien was zij een bevlogen amateurtekenares. Anna Maria van Burmania (1733-1808) werd bekend door haar gelegenheidsgedichten, die zij schreef en waarvan er een aantal bewaard wordt op Dekema State in Jelsum bij Leeuwarden. De Leeuwarder detectiveschrijver Hendrikus van der Kallen, beter bekend onder het pseudoniem Havank zag haar als zijn muze. Hij werd verliefd op haar portret en in 1959 overleed hij in Dekema State aan een overdosis slaapmiddelen…! De 19 e eeuw Froukje Herbig (1781-1857) was een Leeuwardense, die begon als gouvernante om uiteindelijk schoolhoudster te worden van een school voor meisjes in Harlingen. Later zou ze doorbreken als schrijfster van onder anderen lijvige historische romans. Titia Bergsma (1786-1821) verruilde Leeuwarden voor Japan waar ze zou doorgaan als de eerste westerse vrouw aldaar. Frederica Camper (1799-1834) trouwde een Franeker hoogleraar voor wie zij veel tekenwerkzaamheden zou verrichten o.a. situatietekeningen vervaardigen van diverse geologische zaken. Jurjentje Aukes Rauwerda (1812-1877) uit Oenkerk zou het beroemdste en meest luxueuze bordeel van Amsterdam leiding geven: Maison Weinthal op loopafstand van het Paleis op de Dam. Zijdelings komt haar dochter, die haar moeder kennelijk bijstond, voor in ‘Klaasje Zevenster’ van de beroemde schrijver Jacob van Lennep. De 20 e eeuw Naast schrijfster Sjoukje Maria Diderika Bokma de Boer, alias Nynke van Hichtum, Mata Hari, danseres en spionne, en Sietske de Haan, beter bekend als jeugdboekenschrijfster Cissy van Marxveldt komen we onder anderen nog de Burumse Foekje Pieters Dillema tegen (1926-2007). Als atlete zou zij furore maken. Twee maal won zij van Fanny Blankers- Koen. Middels een geslachtstest, ze zou hermafrodiet zijn, werd ze voor de rest van haar leven uitgesloten aan atletiek mee te doen, tot teverdenheid van Fanny’s man trainer Jan Blankers… Al haar overwinningen werden haar afgenomen. Een operatie bij haar bracht haar in grote verwarring en vanwege schaamte ging ze veelal een hoofddoek dragen… Wie de vaak uitgebreide biografieën doorleest krijgt een uitnemend beeld van bekende en minder bekende personen, duidelijk neergezet tegen de tijd waarin ze leefden. Veel beeldmateriaal dient de lezer daarbij ter ondersteuning. Een boek dat ter afwisseling tussen het lezen van ander werk door, ter hand kan worden genomen. Koos Schulte

Auteur

Brenda van Olphen