Recensie | Een eeuw KLM in 'Welcome aboard'

JOURE – Na beëindiging van de Eerste Wereldoorlog duurde het niet lang voordat ook de mogelijkheden van een meer vreedzaam gebruik van het vliegtuig erkend werden. De vliegmachine werd steeds meer gezien als het vervoersmiddel van de toekomst.

Een jaar later werd de Koninklijke Luchtvaart Maatschappij voor Nederland en Koloniën N.V. een feit.

Honderd jaar KLM is nu na te gaan in het luxe uitgebrachte ‘Welcome aboard! Een eeuw KLM’

Bram Bouwens & Frido Ogier: ‘Welcome aboard! Een eeuw KLM’. WBOOKS, Zwolle. ISBN 978 94 625 8321 4.

In het herrijzend Europa van na de Grote Oorlog werden her en der vliegbedrijven opgericht, die probeerden met na de oorlog overbodig geworden vliegtuigen  een bestaansrecht te verwerven. In het relatief kleine land Zwitserland kwamen er zo vijftien(!) luchtvaartmaatschappijen tot stand waarvan de meesten geen lang leven beschoren waren…

Het Ministerie van Waterstaat was na diverse rapporten meteen enthousiast over een nationale luchtvaartmaatschappij, hoewel er ook personen waren, die hun hart vasthielden vanwege de onvolkomen technieken, het prijskaartje en het feit dat durfals zich in de vliegwereld manifesteerden…

In 1919 werd de eerste ELTA gehouden, de Eerste Luchtverkeer Tentoonstelling Amsterdam, die een half miljoen nieuwsgierigen wist te trekken, die op het kermisachtige evenement eveneens huiveringwekkende demonstraties konden gadeslaan.

Het idee een luchtvaartmaatschappij op te richten kwam andermaal ter tafel; de banken waren razend enthousiast en toen koningin Wilhelmina het predicaat ‘Koninklijk’ aan het initiatief verstrekte werd de akte ten huize van notaris mr. H.Stoop in Den Haag ondertekend. Acht zakenlieden hadden daartoe 1,2 miljoen gulden gefourneerd. Al snel werd duidelijk dat luitenant-vlieger Albert Plesman als directeur het bedrijf moest gaan dragen. In 1920 meldde Plesman dat het bedrijf 354 passagiers had vervoerd, 21.963 kilogram goederen en zo’n 100.000 brieven, verdeeld over 584 vluchten.

In later jaren zou ook de overheid deel gaan uitmaken van het bedrijf. Doordat er in de jaren dertig grotere toestellen werden ingezet, er een betere bezettingsgraad kwam en meer verbindingen namen de verliezen af. 

De Duitse inval op 10 mei 1940 met een vernietigend bombardement op Schiphol kende als resultaat de vernietiging van 18 van de 27 aanwezige vliegtuigen. De negen onbeschadigde vliegtuigen werden door de bezetter ingelijfd bij de Deutsche Luft Hansa. 

Na de oorlog werd de maatschappij nieuw leven ingeblazen dankzij rentedragende leningen en aandelenkapitaal van de overheid. Voor de politieke strijd in Nederlands-Indië waren goede verbindingen van cruciaal belang!

Over de gang van zaken betreffende het vliegen, de vluchten, het samengaan met overige luchtvaartbedrijven (laatstelijk de nieuwe holdingmaatschappij onder de naam Air France-KLM), techniek, kledij, luchthaven en reclame hebben de auteurs een lijvig boek samengesteld.

De afbeeldingen, die variëren van foto’s in zwart-wit met groepen staande voor een vliegtuig, Delfts blauwe borden, posters, eerste dag enveloppen met aparte stempels etc., personeel in hun uniform, vliegtuigmeubilair en etiketten om op de koffers te plakken, zullen tot de verbeelding van velen spreken.

Aardig zijn de kinderboeken, die door de KLM werden uitgebracht. Voor het boekje ‘Spiegeltje Rondreis’ dat Annie M.G.Schmidt en Fiep Westendorp in 1964 maakten, kregen beide dames geen geld, maar tickets…

Jammer is dat het prentenboek dat de Toonder Studio’s in 1952 in het Nederlands, Duits en Engels verzorgden voor ‘K.L.M. Den Haag’ onvermeld en niet afgebeeld is gebleven: ‘Tom Poes en de vliegende kalief’. Het gros van de Marten Toonder-liefhebbers zoekt al welhaast zeventig jaar naar zo’n exemplaar…

Al met al is ‘Welcome aboard!’ een prachtig uitgegeven boek dat luchtvaartliefhebbers met plezier zullen doornemen!

Koos Schulte