Recensie | De onbekende vrouw uit het leven van Rembrandt in ‘Schilderslief’

JOURE – Wie zich verdiept in het leven van Rembrandt zal ongetwijfeld op de hoogte zijn van zijn twee bekendste vrouwen: Saskia van Uylenburgh, de dochter van de voormalige burgemeester van Leeuwarden Rombertus van Uylenburgh, en zijn laatste vrouw (waarmee hij weliswaar niet gehuwd was) Hendrickje Stoffels, een sergeantsdochter.

Minder bekend is het dat er in het leven van Nederlands meest beroemde schilder nog een vrouw voorkomt, Geertje Dircx met wie hij in de periode tussen Saskia en Hendrickje acht jaar lang het leven deelde. Over deze “vergeten” vrouw schreef Simone van der Vlugt een aangrijpende roman: ‘Schilderslief’. 

Simone van der Vlugt: ‘Schilderslief’. Ambo/Anthos. ISBN 978 90 263 4619 4. 

Op 5 juli 1650 wordt Geertje Dircx door de stedelijke gerechtsdienaren uit Amsterdam gevangengenomen. Ze wordt veroordeeld tot twaalf jaar opsluiting in het spinhuis van Gouda. Rembrandt van Rijn zou daartoe opdracht hebben gegeven.

Zo begint ‘Schilderslief’ waarna de schrijfster terug gaat in de tijd, naar de jaren waarin het uit Edam afkomstige meisje scheepstrompetter Abraham Claeszoon Outgers leerde kennen met wie ze op 26 november 1634 trouwde. Binnen het jaar werd ze weduwe nadat het schip van de West-Indische Compagnie tijdens een hevige storm was vergaan.

Ze kreeg werk als kindermeisje in het gezin van de rijke houthandelaar Pieter Lammertszoon Beets uit Hoorn waar ze zich alom geliefd wist  te maken. Na enige jaren kreeg Beets financiële problemen en moest er bezuinigd worden. Geertje werd ontslagen! Al snel kreeg ze ander werk en belandde ze in het fraaie huis van Rembrandt in Amsterdam in de Jodenbreestraat waar ze het kindermeisje werd van Titus. Toen de schilder na het overlijden van Saskia in 1642 een verhouding kreeg met Geertje braken er gelukkige jaren aan waarin de schilder haar de sieraden van Saskia gaf. 

Na het aantrekken van een nieuwe jonge huishoudster, Hendrickje Stoffels, ging Rembrandt voor haar. Geertje, die dacht in armoede te zullen vervallen, ging wonen in een herberg op Rapenburg. Nadat Rembrandt Saskia’s juwelen terug eiste, ontspon zich een strijd tussen Geertje en Rembrandt waarbij Geertje in de fout ging door de lommerd in de zaak te betrekken. Rechtszaken volgden en de ruzies werden dermate hevig dat er naar steeds heviger wapens werd gegrepen door beide geliefde van voorheen.

Toen nam Rembrandt een rigoureus besluit…

Met ‘Schilderslief’ heeft Simone van der Vlugt weer een levendige historische roman aan haar oeuvre toegevoegd. Een roman, die ze voor een groot deel baseerde op archiefonderzoek, waarna ze de hiaten op vrije wijze invulde. In grote lijnen klopt de geschiedenis, hoewel sommige zaken net even anders kunnen liggen.

Feit is dat de lezer zélf sympathie dan wel antipathie voor de figuranten krijgt. Hoe Van der Vlugt de dagelijkse gang van zaken in het huis van Rembrandt weergeeft, waaronder die in het schildersatelier, is levensecht. 

Ik ben benieuwd welke feiten rond de zaak Rembrandt-Dircx door historicus Machiel Bosman aangehaald worden in  het deze maand te verschijnen: ‘Rembrandts val’. 

Koos Schulte